در این مقاله ما به بررسی اینکه سرعت امواج لرزه ای در کدام مواد بیشتر است و در کدام کم تر است می پردازیم .

همچنین به تعریف آن نیز می پردازیم .

امواج لرزه ای چیست کلاس ششم

امواج حاصل از زلزله ، بیش ترین اطلاعات را در مورد جنس و ساختمان قسمت های درونی زمین در اختیار دانشمندان می گذارند

، مانند شناسایی ضخامت ، حالت ( جامد ، مایع یا خمیری ) چگالی و حتی جنس لایه های درونی زمین .

به امواجی که در اثر شکستن ناگهانی سنگ های درون زمین ایجاد می شوند امواج لرزه ای می گویند .

این امواج به صورت طبیعی و مصنوعی هستند

این امواج وقتی از محیطی وارد محیط دیگر با جنس یا چگالی متفاوت می شوند ، شکسته شده و تغییر سرعت می دهند .

امواج لرزه ای درونی ، درست مانند نوری ممکن است منعکس و شکسته شوند

دانشمندان با توجه به تغییرات سرعت امواج در قسمت های مختلف درون زمین به خصوصیات لایه های داخلی زمین پی می برند .

و به این نتیجه می رسند که برخی از لایه های زمین از مواد متراکم و برخی از آن ها از مواد کم تراکم تشکیل شده اند .

با این که مواد سازنده ی زمین در جاهایی حالت جامد شکننده و در جاهای دیگر حالت خمیری دارد .

کانون زمین لرزه

به محل آزاد شدن انرژی در عمق زمین ، کانون زمین لرزه گفته می شود و امواج ایجاد شده در کانون زلزله در تمام جهات منتشر می شود .

سرعت امواج لرزه ای

سرعت امواج در لایه های زمین متفاوت است و در قسمت های پرتراکم با چگالی بالا زیاد است و در بخش های کم تراکم با چگالی کم تر کم است .

به عبارتی امواج از سنگ های سخت و متراکم تندتر و از سنگ های نرم و کم تراکم کند تر عبور می کند .

البته به غیر از چگالی خاصیت کشسانی نیز در سرعت انتشار امواج لرزه ای موثر است .

نکته : سرعت امواج صوتی در ریل راه آهن بسیار زیاد است و در هوا تراکم بسیار پایینی دارد بسیار کم تر از آهن است .

سرعت امواج لرزه ای در لایه های زمین

سرعت این امواج در لایه های مختلف متفاوت است

در پوسته بین ۶ تا ۷ کیلومتر در ثانیه تغییر می کند ولی در مرز بین گوشته سرعت به بیش از ۸ کیلومتر بر ثانیه می رسد.

نکته : تراکم سنگ های دگرگونی ، از سنگ های آذرین رسوبی بیش تر است به همین علت سرعت این امواج در سنگ های دگرگونی بیش تر است .

سرعت از پایین پوسته تا عمق حدود ۱۰۰ کیلومتر یعنی پایین سنگ کره به تدریج از حدود ۸ به ۸٫۳ کیلومتر بر ثانیه می رسد .

در خمیرکره سرعت به ۸ کیلومتر بر ثانیه کاهش می یابد

در گوشته ی زیرین سرعت مرتبا افزایش می یابد زیرا سنگ ها متراکم تر هستند .

و بیش ترین سرعت امواج لرزه ای در گوشته ی زیرین است که ۱۳٫۵ کیلومتر بر ثانیه است .

در قسمت مرکز و جامد هسته سرعت حدود ۱۱٫۲ کیلومتر بر ثانیه می باشد .

لایه های زمین	سرعت امواج لرزه ای
پوسته	بین ۶ تا ۷ کیلومتر بر ثانیه
در مرز بین پوسته و گوشته	۸ کیلومتر بر ثانیه
در قسمت جامد فوقانی و گوشته	۸٫۳ کیلومتر بر ثانیه
در قسمت خمیری گوشته	۸ کیلومتر بر ثانیه
در پایین ترین بخش گوشته زیرین	۱۳٫۵ کیلومتر بر ثانیه
در قسمت مرکزی و جامد هسته	۱۱٫۲ کیلومتر بر ثانیه

برای دیدن ویدئو تدریس این مبحث می توانید تدریس امواج لرزه ای چیست علوم ششم دبستان را در آپارات ببینید.

در قسمتی از فصل چهارم کاربرد فسیل ها علوم پنجم دبستان است که در این مبحث تمامی کاربرد فسیل ها را بررسی می کنیم.

ابتدا به انواع فسیل ها می پردازیم تا با فسیل های مختلف آشنا شویم .

انواع فسیل ها

فسیل ها می توانند بقایای بدن جانداران یا آثاری از آن ها باشند .

منظور از بقایا بخشی از بدن و یا آثاری بدن جانداران می باشد .

زمانی که طرحی از خارج بدن جانداران مانند شکل ردپا یا شکل خارجی صدف بر روی رسوبات باقی می ماند فسیل را قالب خارجی می نامند.

ولی اگر شکل داخل بدن مانند شکل داخل صدف به صورت فسیل در آید فسیل را قالب داخلی می نامند .

به جز رسوبات و صمغ درختان و یخ ها می توان فسیل ها را در خاکستر های آتش فشانی ، غارها ، معدن ، نمک ، مواد نفتی و .. یافت .

کاربرد فسیل

زمین شناسان با بررسی فسیل ها و لایه های سنگ های رسوبی اطلاعات زیادی به دست آورند که در زی با برخی از این اطلاعات آشنا می شویم .

۱- تشخیص آب و هوای گذشته :

یافتن فسیل سرخس نشان دهنده ی آب و هوای گرم و مرطوب در گذشته آن منطقه است .

فسیل درخت خرما نشان دهنده ی آب و هوای گرم و خشک با آب های زیر زمینی و فسیل کاج و سرو مربوط به آب و هوای سرد می باشد .

۲- تعیین حدود خشکی ها و دریا ها :

یافتن فسیل صدف نشان دهنده ی عمق کم آب است . نوع ماهی فسیل شده می تواند شور یا شیرین بودن آب را در میلیون ها سال پیش نشان دهد .

نکته : ماهی های آب شور و شیرین متفاوت هستند .

۳- تشخیص نوع جانداران و ویژگی های آن ها

زمین شناسان با کمک رد پای بر جای مانده از جانداران می توانند

نحوه ی حرکت مثل دویدن ، خزیدن و ..

بزرگی جثه با کمک مساحت پا

وزن تقریبی با کمک عمق کف پا

سرعت حرکت با کمک فاصله ی قدم ها و روی پنجه راه رفتن یا روی کف پا راه رفتن

و حتی با کمک شکل پنجه و ناخن ها نوع تغذیه ی جاندار را مشخص کنند .

آنان می توانند با آثاری که از تخم جانواران یافته اند پی به تخم گذار بودن آن ها ببرند .

کاربرد فسیلها در زمین شناسی

بررسی ترتیب پیدایش جانداران در زمین و مسیر تکامل ان ها :

بررسی فسیل ها نشان می دهد که ابتدا چه نوع جاندارانی در زمین به وجود آمده اند

و پس از آن ها چه جاندارانی در زمین ظاهر شدند . حیات در خشکی آغاز شده یا در آب …..

کمک به یافتن معادن و منابع زیر زمینی :

یافتن فسیل های خاصی به دانشمندان کمک می کند تا محل برخی معادن و منابع طبیعی را آسان تر بیایند .

برای مثال یافتن فسیل پلانکتون (نوعی جانور شناور در آب ) به محققان کمک می کند تا به محل وجود نفت و گاز پی ببرند .

بررسی اتفاقات گذشته زمین :

با بررسی فسیل ها می توان به اتفاقات خاص گذشته مثلا عصر یخبندان ، سیل ، آتش فشان های خاص در یک دوره و… پی برد .

آیا می‌دانستید که کهربا، این سنگ زیبا و درخشان، می‌تواند رازهایی از میلیون‌ها سال پیش را در دل خود نگه دارد؟ 🤔
در این ویدئو، شما با داستان شکل‌گیری کهربا، اهمیت تاریخی و علمی آن، و نکات جالبی درباره کشف این جواهر کمیاب آشنا می‌شوید. 🌍✨

برای دیدن ویدئو راز های شگفت انگیز کهربا بر روی لینک کلیک کنید

در این ویدئو نحوه پیدا کردن کهربا را هم توضیح دادیم ویدئو از سایت آپارات هست .

استفاده به عنوان سوخت :

نفت ، گاز و زغال سنگ را سوخت های فسیل می نامند .

نفت و گاز از جاندارانی به نام پلانکتنون به وجود می آید این جانداران بسیار کوچک که غذای جانوران دریایی هستند عمر کوتاهی دارند

و پس از مرگ در بین لایه های رسوبی قرار می گیرند و طی میلیون ها سال به نفت و گاز تبدیل می شوند .

تکامل جانداران

یکی از کاربرد فسیل ها علوم پنجم تکامل جانداران است .

بررسی فسیل ها نشان می دهد که زندگی جانداران یا پیدایش تک سلولی ها در دریا آغاز شده است .

و از شکل ابتدایی و اولیه به شکل پیچیده تر ادامه یافته است .

پس از بی مهره ها اولین مهره داران ، ماهی ها بوده اند . پس از آن ها دوزیستان و سپس خزندگان به وجود آمده اند .

پس از خزندگان ، پرندگان و در نهاین پستانداران که متکامل ترین جانوران هستند در زمین ظاهر شدند .

اولین جانداران ساکن خشکی ها گیاهان بودند در حالی که اولین جانوران ساکن خشکی خزندگان بودند .

اولین گیاهان سرخس و خزه ها بودند که گیاهان ساده تر ی بودند و سپس گیاهان دانه دار پدید آمدند .

افزایش تعداد پستانداران هم زمان با گسترش گیاهان گلدار بوده است .

معروف ترین خزندگان دایناسور ها بوده اند .

جهت دیدن ویدئو های تدریس این فصل به آپارات گروه آموزشی هفت مراجعه کنید .

و همچنین شما می توانید با مراجعه به صفحه اصلی گروه آموزشی هفت در آزمون های آنلاین شرکت کنید .